ＷＨＩＴＥ ＭＡＧＮＯＬＩＡは『海のホーチミン・ルート』の著者グエン・ゴックさん の来日（１１月１日～１０日）を目指しています。
日本で働くベトナム人実習生
「だまされるな！技能実習生（ベトナム編）」 日本語版
動画の提供は、指宿昭一弁護士（暁法律事務所）です。
Công lý không biên giới
Cuối năm 2012, toà án Nhật Bản ra phán quyết về việc thắng kiện cho 8 công
nhân may mặc người Việt Nam, từng làm việc tại tỉnh Fukushima. Một vụ kiện
đặc biệt không chỉ bởi nguyên đơn là những lao động nước ngoài mà đằng
sau đó là sự tranh đấu của hơn 200 người, gồm những giáo sư, luật sư, cán
bộ công đoàn và cả người dân Nhật Bản.
Hơn 10 tháng sau phán quyết, trong một hành trình đặc biệt không kém, nhóm
tình nguyện viên gồm sáu người từ Nhật Bản đã tới TP.HCM, tìm về Củ Chi,
tới tận nhà từng công nhân để trao lại số tiền thắng kiện trên. Một vụ
kiện bị thôi thúc bởi chính nghĩa và lòng tự trọng. Và một chuyến đi vì
công lý…
Cứ tưởng thiên đường
9 giờ sáng ngày 10.11 tại khách sạn Rex. Ông Katsuhiko Suzuki khá nóng ruột vì tới giờ xuất phát mà xe đón đoàn vẫn chưa tới. Đây không phải là lần đầu tiên ông tới Việt Nam. Nhưng lần này thì khác, không phải đi thu thập thêm chứng cứ mà đoàn của ông, trong tâm thế bên thắng cuộc, mang số tiền gần 300 triệu gửi tới từng công nhân. Trong suốt hành trình, sự thấp thỏm ấy hiện diện trên khuôn mặt họ, ở những cuộc điện thoại hỏi đường, nhắn nhe. Và khi tới nhà công nhân đầu tiên, chị Phan Thị Minh Thu ở xã Phước Vĩnh An, cả đoàn chồm người, tay vẫy reo mừng: Thu… Thu... Có những cái tắt tay, những cái ôm chặt và những nụ cười. Cảm động đến rưng rưng. Hôm nay nhà chị Thu có đám dỗ, sẵn dịp các vị khách được mời dự cùng. Rồi chị Huỳnh Phúc Quyên tới, câu chuyện thêm say, những nụ cười thêm dòn, phá lệ cái không khí đám dỗ rặt Việt Nam. Rồi bên mâm cơm, những câu chuyện cũ ùa về…
Tháng 5.2007, chị Thu và chị Quyên quày quả hành lý qua Nhật, sau khi gia đình đã góp đủ số tiền lệ phí 120 triệu từ việc thế chấp sổ đỏ căn nhà, mảnh vườn cho ngân hàng. Đi xuất khẩu lao động qua Nhật Bản lúc này đang rộ lên ở xứ đất thép thành đồng này. Bởi vậy mà cùng chuyến đi, còn có thêm chị Hà Thị Phượng, Phạm Hồng Dân ở xã Trung Lập Hạ. Cùng thời gian, ở những địa phương khác, chị Trần Thị Huyền (Hải Dương), Đỗ Thị Thoa (Bắc Ninh), Nguyễn Thị Mỹ Dung (Trà Vinh), Nguyễn Thị Thu Trang (Vĩnh Long) cũng được gia đình xoay sở tiền nong, sắm sanh khăn gói chuẩ bị bước qua cánh cửa xuất khẩu lao động. Học thêm bốn tháng tiếng Nhật, họ lên đường với niềm tin ra đi và đổi đời…
Họ được nhận vào làm ở công ty may Toei Iryo. Chân ướt chân ráo xuống quê
người, nhìn căn nhà lưu trú bằng gỗ cũ kỹ, những vật dụng xô lệch, thanh
âm từ chiếc tủ lạnh già nua réo liên hồi khiến họ có chút thất vọng. Bốn
người được sắp xếp ở một nhà. Ai nấy cũng tự trấn an: quan trọng là làm
việc kiếm tiền chứ ăn cực xíu cũng được! công ty cách nhà mấy bước chân,
nếu không thì được chở qua một xưởng khác, mất 15 phút đi ô tô. Cứ 7h30
vô ca, nếu tăng ca thì thêm hai, ba giờ. Thứ 7, chủ nhật không được nghỉ.
Mỗi tháng họ được trả 6 man (1 man tương đương 1,3 triệu đồng Việt Nam
lúc bấy giờ). Chị Phạm Hồng Dân cho biết: “Sống khổ sở, làm việc căng thẳng,
có những tối mấy chị em ôm nhau khóc, chỉ muốn bỏ việc về quê. Nhưng nghĩ
tới số tiền nợ ngân hàng, nếu bỏ về thì đổ nợ nên mấy chị em tự an ủi nhau
ráng làm tiếp”. Chị Hà Thị Phượng, nhờ đi làm ở một xưởng khác của công
ty đã phát hiện ra tiền lương của mấy chị em thấp hơn rất nhiều so với
công nhân khác, dù mỗi năm được tăng thêm 10.000 yên. Nhưng bù lại, tiền
trọ, ăn uống, ga, điện nước họ phải trả. Quần quật làm việc nhưng tám người
họ, những lần hiếm hoi được cho đi du lịch, chi phí ấy cũng bị tính vào
lương. Có một điều trớ trêu hơn, số tiền tăng ca đều bị chủ công ty trích
lại một phần, không hẹn ngày trả.
Chị Phượng cho biết, trong công ty này có những lao động người Việt Nam khác, cũng chịu cảnh tương tự nhưng hết thời hạn hợp đồng nên đã về nước, mang theo ấm ức bị quỵt tiền. Họ còn phát hiện “chủ lao động này thích tuyển người miền Bắc bởi tính siêng năng còn người miền Nam không siêng bằng nhưng lại hay đấu tranh đòi quyền lợi”. Trước thời điểm hết hợp đồng (tháng 6.2009) khoảng một tháng, thấy tình hình nợ tiền tăng ca, bất công trong chi trả lương bổng, các công nhân tìm đến đại diện công ty xuất khẩu lao động Fimexco để nhờ can thiệp. Vụ việc nhanh chóng đến tai ông Hideo Ogawa, giám đốc trung tâm Tư vấn công đoàn tỉnh Fukushima. Một cuộc tiếp xúc bí mật với công nhân do ông Ogawa tổ chức đã diễn ra, những câu chuyện được ghi, hình ảnh được chụp…
Gần ba năm đi đòi công lý
Trong cuộc tiếp xúc đầu tiên do ông Ogawa tổ chức, theo lời kể của chị Dân và chị Phượng thì giám đốc công ty giận tím mặt vì vụ việc bóc lột công nhân bị tố. Cũng có những hứa hẹn về chi trả tiền công nhưng những gì các công nhân nhận được là những ánh mắt sắc lẹm thù hằn được ném ra từ vị giám đốc. Nữ luật sư Megumi Kuramochi nhớ lại: “Tôi không tin vào mắt mình khi lần đầu tiên tới thăm chỗ ở của họ (tám công nhân Việt Nam - NV). Tôi lập tức biết rằng, sự việc này không thể bỏ qua được”. Kết quả điều tra độc lập, họ còn phát hiện giám đốc công ty Toei Iryo dùng hai bảng lương khác nhau, một là để đối phó với cơ quan hữu trách địa phương, số liệu ảo; còn bảng lương thật chi trả cho công nhân, thấp hơn nhiều... Ông Ogawa cho biết: “Một tình hình tồi tệ mà chúng tôi chứng kiến. Họ đã vi phạm quyền lợi người lao động trắng trợn. Tính ra, thời gian lao động từng ấy năm, mỗi công nhân ở đây là 10.000 giờ trong khi với người Nhật chỉ 2.300 đến 2.400 giờ. Quy định áp dụng ở tỉnh Fukushima, lương tối thiểu phải trả 630 yên/1 giờ lao động, trong khi công nhân người Việt chỉ được nhận 330 yên”. Bằng ảnh hưởng của mình, ông Ogawa đã huy động được sự vào cuộc của những giáo sư đang dạy ở trường đại học Fukushima, Hội liên lạc các luật sư về vấn đề đấu tranh quyền lợi cho lao động nước ngoài, công đoàn viên và người dân cùng các công nhân phát động vụ kiện.
Trong lúc vụ kiện vừa khởi động, cũng là thời gian mà các công nhân hết
thời gian hợp đồng, còn hơn 5 tháng lương chưa nhận. Luật sư Megumi Kuramochi
đã xoay sở, gia hạn cho mỗi công nhân được ở lại thêm hai tháng. Cũng trong
thời gian này, bên cạnh xúc tiến các thủ tục pháp lý, các tình nguyện viên
Nhật Bản còn lo cho các công nhân từng miếng cơm, manh áo. Chị Phượng nhớ
lại: “Ông Ogawa thường xuất hiện trước nhà trọ chúng tôi với một chiếc
xe to, chở đầy đồ ăn thức uống do ông vận động được. Những người dân xung
quanh cũng tới nói chuyện, nấu ăn cùng. Họ bất bình khi quê họ lại xảy
ra sự việc xấu hổ đó”. Suốt hai tháng trời luôn ân cần chăm lo cuộc sống,
động viên tinh thần và sát cánh cùng vụ kiện, đến khi thời hạn về nước,
các luật sư đã xin được trợ cấp của chính phủ Nhật, đài thọ vé máy bay
cho các công nhân. Họ còn quyên góp, gửi cho mỗi công nhân 25.000 yên trước
khi ra phi trường, ngày 5.9.2009…
Với những người ở lại, vụ kiện vẫn tiếp tục được theo đuổi. Luật sư Kuramochi, một trong bốn luật sư thường nhật tại toà mô tả, đó là hành trình gian nan và phải kiên trì. Tính ra, trong gần ba năm, cứ mỗi tháng họ lại tới hầu toà, từ sơ thẩm đến phúc thẩm. Sau lưng họ, có các công đoàn viên, tình nguyện viên. Ông Ogawa nhớ lại: “Khi chất vấn vì sao lại trả lương bất công hnư vậy, người giám đốc trả lời: “Nếu trả đúng lương tối thiểu thì cần gì mướn người lao động nước ngoài làm việc”. Đó là suy nghĩ không thể chấp nhận”. Bằng kênh truyền thông, ông viết báo và cung cấp thông tin cho báo chí. Các giảng viên trường đại học Fukushima như giáo sư Megumi Sakamoto, Koji Sano cũng dùng ảnh hưởng của mình phục vụ cuộc đấu tranh đòi quyền lợi cho các công nhân Việt Nam. Những cuộc tuần hành, mít tinh liên tục được tổ chức, thú hút hơn 200 người thường xuyên tham gia.
Phiên phúc thẩm ở toà địa phương, phía bị đơn là công ty và giám đốc công ty bị xử thua kiện. Tuy nhiên, một tình huống khiến các luật sư bên nguyên đơn bất ngờ, đó là công ty này tuyên bố phá sản. Chiếu theo luật lệ Nhật, các công nhân thắng kiện nhưng ít cơ hội đòi được tiền bồi hoàn. Luật sư Kuramochi cho biết, đây là lúc mà giá trị của mạng lưới 120 luật sư vì công nhân nước ngoài của cô phát huy giá trị. Họ chuyển qua một hướng khác, đó là hướng vụ kiện qua hai lãnh đạo của nghiệp đoàn dệt may vì tắc trách trong công việc, để cho một công ty bóc lột lao động và nợ tiền công nhân. Toà án địa phương xử nguyên đơn thua. Vậy là các luật sư lại dấn thêm một bước nữa, kiện lên toà tối cao. Chị Hà Thị Phượng và Trần Thị Huyền được triệu tập sang Nhật, đại diện làm nhân chứng trước toà. Từ những câu chuyện thật, cùng với luật sư, họ đã đưa ra được những lập luận đủ sắc, những chứng cứ đủ mạnh để rồi nhận được phán quyết cuối cùng từ toà: các công nhân thắng kiện, được đền bù gần 2,2 triệu yên Nhật.
***
Cứ đến nhà mỗi công nhân, đoàn khách Nhật cố nán lại thật lâu, chuyện trò và hỏi han về cuộc sống hiện nay của mỗi người. Khi tận tay trao số tiền, giáo sư Megumi Sakamoto cố gắng tiết chế cảm xúc: “Chúng tôi chỉ là những người đại diện, còn có 200 người khác tranh đấu cho vụ kiện này nhưng không qua đây được, trao số tiền cho các em đáng lẽ phải được nhận từ nhiều năm trước. Đáng lẽ số tiền bồi thường phải nhiều hơn gấp 10 lần. Nhưng thôi, chúng tôi rất vui vì các em đều bình an và hạnh phúc với gia đình riêng, công việc ổn định”. Về phần mình, các công nhân cũng không nén được những giọt nước mắt vụt lăn trên gò má. Chị Quyên đáp lời: “Tụi con không biết nói gì hơn ngoài việc cám ơn các thầy, các luật sư và người dân Nhật Bản vì những giúp đỡ những ngày trước, nay lại còn mang cả tiền tới trao. Tụi con vui vì không phải cùng một đất nước nhưng các thầy và các luật sư đã coi tụi con như người nhà”…
Gặp lại và chia tay, có nụ cười và nước mắt, rồi cái vẫy tay tạm biệt đã dơ lên, thế nhưng câu chuyện cảm động ấy còn tiếp diễn bởi giữa họ có sự cam kết, mỗi lần qua Việt Nam lại sẽ tìm về Củ Chi. Hoá ra, vượt ra ngoài khuôn khổ của những yếu tố tranh đấu mang tính pháp lý thì đó là chiến thắng của tình người.
Box:
GS Megumi Sakamoto: “Có người hỏi tôi bận giảng dạy nghiên cứu sao lại tham gia vụ kiện này. Tôi thấy rằng một người thầy thì cần biết nhiều điều trong xã hội và đây là việc đúng đắn nên tôi phải tham gia. Tôi có nhiều thời gian và tôi cũng có tiền để làm những điều tôi cho là đúng”.
Luật sư Megumi Kuramochi: “Với tư cách là luật sư tôi hơi thất vọng vì không thể đòi được số tiền bồi thường lớn hơn. Nhưng có vẻ khi gặp lại các chị ấy và người nhà, họ lại không đòi hỏi nhiều về số tiền đó mà vui mừng, thân thiện khi gặp lại chúng tôi. Tham gia bảo vệ quyền lợi cho các công nhân, tu nghiệp sinh nước ngoài tôi nhận thấy hai điều. Việc trao số tiền này cho các công nhân chưa phải là kết thúc, chúng tôi có nhiều việc khác phải làm khi quay về là tìm ra những điều còn hạn chế trong chính sách và cả luật pháp trong sử dụng lao động để góp ý, điều chỉnh. Thứ hai, khi gặp những khó khăn cần tư vấn về pháp luật thì các công nhân nên liên hệ ngay với những tổ chức như chúng tôi. Chúng tôi có mạng lưới rộng ở các đại phương, hoạt động công khai, có cả số điện thoại để liên lạc. Mọi tư vấn là miễn phí”.
Ông Hideo Ogawa: “Nhiều người khen Nhật Bản là nước tiến bộ nhưng chúng
tôi có cái nhìn công bằng, chuyện nào ra chuyện đó. Khi vẫn phát hiện ra
những sự việc sai phạm trong sử dụng lao động nước ngoài như vừa rồi là
điều không hay. Chúng tôi cảm thấy xấu hổ vì những chuyện bất công đó xảy
ra trong địa phương mình”.
Bài và ảnh: Trung Dũng
正義に国境はない（雑誌『都会人』２０１３年１１月号から）
２０１２年末、日本の裁判所は、かつて福島県で働いたベトナム人縫製労働者の告訴勝利の判決を下した。この裁判が特別の意義をもつことは、原告が外国人労働者たちであるというだけでなく、その背後に大学教授たち、弁護士たち、労働組合幹部たちを含む２００人以上の人々と、日本の人民の闘争があったことに示されている。
判決から１０カ月余りが過ぎて、この裁判の意義に劣らない重要な旅で、日本からの６人の志願者のグループがホーチミン市を訪れて、クチに行き１人１人の労働者の家を訪ねて、上に述べた勝訴のお金を渡そうと考えていた。
パラダイスを想像して
レックス・ホテルで１１月１０日午前９時、鈴木勝比古氏は、時間になってもグループを迎えるはずの車が来ていないことにいらだっていた。彼には最初のベトナム訪問というわけではなかった。しかし、今回はこれまでのように裁判のための証拠を集めるための旅ではなく、彼のグループが、勝訴に喜び勇んで、労働者１人１人に３億ドンを送り届ける旅であった。車で向かう途中、道を尋ねたり、言づてをする電話の時、彼らの顔にはその興奮の表情が現われていた。そして、フオックビン村に住んでいる最初の労働者、ファン・ティ・ミントウさんの家に着いたとき、かれらは体を起こし、手を振って、「トゥ、トゥ」と歓声をあげた。握手をしたり、抱き合ったり、笑みを交わしたり。身震いするような感動を覚えた。今日は、トゥの家では法事があって、客人たちが同時に招かれていた。それからフイン・フック・クエンさんがやってきて、話は熱を帯びた。笑い声が大きくなり、ベトナムのおきまりの法事の雰囲気ではなくなった。そして、食膳では昔話に花が咲いた。
２００７年５月、トゥさんとクエンさんは、家族が住居や庭の権利書を銀行に抵当に入れて、１億２０００万ドンの手続き金を納めたあと、あわただしくトランクをさげて日本にやってきた。日本へ労働力輸出に行くことは当時、この「不落の城塞、鋼鉄の地」の地方（訳注、クチは解放闘争の時期に「鋼鉄のクチ」と言われた）のブームになっていた。このため、この同じ便にはチュンラップハ村のハー・ティ・フオンさんとファム・ホン・ザンさんも参加していた。同じ時期に、他の地方から、チャン・ティ・フエン（ハイズオン）、ドー・ティ・トア（バクニン）、グエン・ティ・ミーズン（チャビン）、グエン・ティ・トゥチャン（ビンロン）も、家族がお金をやりくりし、手荷物を買いそろえて、労働力輸出の扉をくぐる準備をしていた。日本語を４カ月間、学び、彼らは外国に出て、人生を変えようという期待をもって出発した。
彼らは東栄衣料縫製会社で働き口を得た。知らない土地に足を踏み入れたばかりで見たものは、住まいとなる家が古びた木造で、家具はがたびしで、年代物の冷蔵庫の音が鳴りやまず、彼らをいささか失望させた。４人が１部屋に暮らすことになった。みんな誰もが自分に言い聞かせたー「大切なことは仕事をして、お金を稼ぐこと、生活がちょっとくらい苦しくても構わない！」 会社は寮から歩いてすぐのところにある。そうでない場合は、別の工場まで車で１５分。毎日、７時半から仕事が始まる。残業があれば２～３時間増える。土曜、日曜も休めない。毎月、彼らは６万円を支払われた（当時、１万円は１３０万ベトナム・ドン） ファム・ホン・ザンさんは語ったー「生活は苦しく、仕事はきつく、夜になると、私たちは抱き合って泣いた。私は仕事を投げ捨てて故郷に帰りたかった。しかし、銀行の借金を考えると、もし逃げ帰れば、借金がかぶさってくる。だから、私たちは互いになぐさめあいながら、がんばって働き続けました」 ハー・ティ・フオンさんは会社の別の工場で（日本人労働者と一緒に）働いたので、たとえ毎年、１万円賃金があがったとしても、自分たちの給料が他の労働者たちと比べて、かなり安いことがわかった。しかも、それに加えて住居の賃借料、食費、ガス、電気、水道料金は彼らが払わなければならない。がんばって働き、たまに観光旅行を楽しむことがあっても、その支出は給料から差し引かれた。さらにもう１つひどいことがあった。残業代の１部を社長が差し引いて、いつ返済するか約束しないのだ。
フオンさんは語ったー「この会社にはほかにもベトナム人労働者がいましたが、同じような境遇に耐えていました。しかし、契約期間が満了となり、お金を踏み倒され、鬱屈した怒りを抱えて帰国せざるを得ませんでした。彼らは次のようなことも発見したー「この会社の社長は勤勉な（ベトナム）北部の人間を雇うことを好みました。南部の人間は北部ほど勤勉でなく、よく権利を要求して闘争するからです」 契約期限（２００９年６月）が切れる１カ月前、残業代の未払い、給料支払いの不公平な状況を見て、労働者たちは労働力輸出会社ＦＩＭＥＸの代表に助けを求めた。この事件はいちはやく福島県労連の相談センター所長の小川英雄氏の耳に入った。小川氏の働きかけで、労働者との秘密の接触がおこなわれ、こうした経過が記録され、証拠が写真に撮られた。
３年近く正義を求め続けた
ザンさんとフオンさんの語るところによると、小川氏が組織した最初の団体交渉で、労働者から搾取を告発されて、社長は怒りで顔色を変えた。社長から労賃を支払うという約束があったが、労働者たちが目にしたのは社長が投げつけた恨みの鋭い一瞥だった。女性弁護士の倉持恵氏が回想したー「最初に彼女たち（訳注、８人のベトナム人労働者）の住まいを訪れた時、自分の目を疑いました。私はすぐに、これは放っておけないと考えました」 独自の調査の結果、東栄衣料の社長が互いに異なる２つの給与明細表をもっていることがわかった。１つは地方の所轄機関に対処するためのもので、数字は偽装である。実際に労働者に支払っている給与明細表は、かなり低い金額であった…小川氏は語ったー「私たちが目撃したのは、ひどい状況でした。彼らは露骨に労働者の権利を侵害していました。当時の年間の労働時間を計算すると、ここで働く労働者は１人あたり１万時間です。当時の日本人労働者の労働時間は２３００時間から２４００時間でした。福島県に適用される規定では、最低賃金は１時間の労賃が６３０円ですが、ベトナム人労働者が受け取った労賃は３３０円でした」 小川氏は自分の影響力を発揮して、福島大学で教鞭をとる教授たち、外国人労働者の権利擁護問題に関する弁護士連絡会、労働組合員や地元住民が、ベトナム人労働者たちとともに訴訟を起こし、それに参加するよう促した。
訴訟が始まった時は、ベトナム人労働者の契約期間の終わる時期と重なり、５カ月余の賃金をまだ受け取っていなかった。倉持恵弁護士はやりくりして、各労働者の在留期間を２カ月間延長させた。同じ期間に、法律手続きを促進するかたわら、日本のボランティアの人々はベトナム人労働者の食事や着るものの世話をした。フオンさんは思い起こしたー「小川さんはいつも私たちの寮の前に大きな車で現れました。車には彼が集めた食べ物、飲み物がいっぱいでした。近所の人々もやってきて私たちと話をし、一緒に料理をしました。彼らは、彼らの故郷でこのような恥ずべきことが起こったことに腹を立てていました」 ２カ月間ずっと親切に生活の世話をし、ベトナム人労働者を励まし、一緒に訴訟に加わり、帰国の時になると、弁護士たちは各労働者の航空運賃を肩代わりする政府の補助申請し、運賃を手に入れることができた。２００９年９月５日、日本の友人たちは、さらに労働者が飛行場に向かう時には、募金を募り、１人１人に２万５０００円を手渡した。
残った人々によって、裁判は引き続き追求された。裁判の４人の担当弁護士の１人である倉持弁護士は当時を振り返ったー「それは困難な道のりで、忍耐を必要としました」 地裁から高裁まで３年近く裁判が続く間、毎月、彼らは裁判所に出廷した。彼らの背後には、労働組合員やボランティアたちがいた。小川氏は振り返ったー「なぜこんな低賃金で働かせたのかと質問すると、社長は『最低賃金をそのまま支払うなら、外国人労働者を雇って働かせる意味がない』と答えました。こんな考え方は容認できませんでした」 報道機関に、彼は記事を投稿し、情報を提供した。坂本恵、佐野孝治教授など福島大学の教授たちも自分たちの影響力を発揮して、ベトナム人労働者たちの権利を擁護するたたかいに貢献した。デモや集会が連続して組織され、２００人以上の参加を得た。
ハー・ティ・フオンさんとチャン・ティ・フエンさんが日本の裁判に出廷し、法廷で労働者たちを代表して証言した。弁護士とともに、彼女たちは実際に起きた出来事から、鋭い申し立てをおこない、強力な証拠を示し、裁判所から勝利の判決を勝ち取った。地裁判決では、被告側の会社と会社の社長は敗訴したが、原告側の弁護士たちへの逆襲は、会社が破産宣告をしていたことである。日本の法律に従えば、労働者たちが裁判で勝利しても、お金を取り戻すことは困難になる。倉持弁護士は、彼女も参加する外国人労働者のための１２０人の弁護士が参加するネットワークがまさにその時に効力を発揮したと語った。
彼らは方向転換をはかった。控訴審では、縫製協同組合の２人の幹部を裁判に引き込むことにした。なぜなら彼らの協同組合の業務は形式だけで、実際には会社に労働者を搾取させ、労働者に不払い労働をさせていたからである。控訴審では、裁判長から和解が勧告された。もし、会社側がこれに従わなければ、会社側にきびしい判決を下すであろうことが示唆された。会社が和解を受け入れたことで、各ベトナム人労働者は、日本円で総額２２０万円の和解金を得た。
それぞれの労働者の家を訪問した日本の訪問団はできるだけ時間をかけて、各労働者の現在の生活について話をしたり、質問をしたりした。お金を手渡す際に、坂本恵教授は感情を抑えて「私たちは代表にすぎません。このほかに裁判をたたかった２００人がいますが、ここにくることができませんでした。みなさんに渡すお金は、本当は数年前に受け取るお金でした。本当は賠償のお金はこの金額の１０倍のお金です。しかし、それはもういいでしょう。私たちはとてもうれしい。みなさんがそれぞれの家族とともに無事で、幸福で、安定した仕事があるからです」 労働者たちも、涙がほおをつたうことを抑えられなかった。クエンさんが応じたー「私たちは先生たち、弁護士のみなさん、日本の方々に感謝する以外に言葉を見つけられません。みなさんは以前には私たちを助けてくれました。今はお金まで持ってきていただきました。私たちがうれしいのは、先生たち、弁護士のみなさんが、自分の国の人間のように扱ってくれるからではなく、私たちを自分の家族のように思ってくれているからです」…
出会いと別れ、笑いと涙、そして別れの手を振る時が来た。しかしながら、この感動の話はこれからも続いていく。彼らの間には約束があり、ベトナムに来るときには、クチを訪ねることになっている。結局、このたたかいは法的性格をもったたたかいの枠を乗り越えて、人間的感情の勝利となったのである。
坂本恵教授―「私に、講義や研究が忙しいのになぜ裁判にかかわるのか尋ねる人がいます。私は教師というものは社会のことをたくさん知る必要があり、それは正しいことなので、私は参加するべきだと思うのです。私にはたくさんの時間があり、私には私が正しいと思うことをするお金があります」
倉持恵弁護士―「私は弁護士として、いささか失望しています。もっと多くの賠償金を勝ち取れなかったからです。しかし、彼女たちや家族の方々に会ったとき、みなさんは金額のことにはあまり触れず、私たちと会ったことに喜び、親しみを表しました。外国人労働者、研修生たちの権利の擁護に参加して、私は２つのことを感じました。このお金を各労働者に渡すことで終わりではありません。私たちには帰国してからやるべき仕事がたくさんあります。それは労働者の雇用に関する政策や法律の中にあるさまざまな弱点を探し出して、意見を提出し、修正することです。２番目は、労働者たちが困難にぶつかり、助けが必要な時、私たちのような組織とすぐに連絡がとれることです。私たちは各地方に幅広いネットワークを持っており、公然とした活動をしています。連絡のための電話番号もあります。あらゆる相談は無料です」
小川英雄氏―「多くの人々が日本は進歩的な国だとほめたたえます。しかし、私たちは、それぞれの事例を客観的に見ています。この間の出来事のように外国人労働者の雇用で誤りを見つけ出した時には、それはほめられたことではありません。私たちは自分たちの地方でこうした不正が発生したことを恥ずかしく思います」
記事と写真 チュン・ズン
翻訳 鈴木 勝比古
（訳者のおことわり）チュン・ズン記者の記事には、一審から控訴審への経過と判決内容に混同と誤解があったので、その部分について補正をしました。
 |
 |
 |
 |
 |
